Pekiştirme Plakları ve Sabit Retainer (Lingual Tel) Kullanım Talimatları

Ortodontik tedaviniz bitti, dişleriniz istediğimiz yere geldi. Şimdi asıl mesele onları orada tutmak. Bu sayfada tutucunuzu nasıl kullanacağınızı, nasıl temizleyeceğinizi ve hangi durumlarda bizi aramanız gerektiğini yazdık.

Tedavinin en çok emek isteyen kısmı geride kaldı, ama en kolay kaybedilen kısmı burası. Tutucuyu ihmal eden hastalarda dişler birkaç ay içinde gözle görülür şekilde geri kayabiliyor. Tamamını okumanızı rica ediyoruz.

Not: Burada genel bilgi veriyoruz. Hangi tutucuyu ne kadar süre ve günde kaç saat kullanacağınıza hekiminiz karar verir. Size farklı bir şey söylendiyse onun söylediği geçerlidir.

Dişler Neden Geri Kaymak İster?

Diş kemiğe çakılı bir çivi değil. Kökün etrafında dişi kemiğe bağlayan esnek lifler var. Ortodontik tedavi boyunca dişi hareket ettirirken bu lifler gerildi ve şeklini değiştirdi. Braketler çıktığında lifler hâlâ eski konumu hatırlıyor ve dişi geri çekmeye çalışıyor.

Kemiğin yeni duruma tam olarak yerleşmesi aylar, liflerin uyum sağlaması daha uzun sürüyor. Tutucu tam olarak bu süre boyunca dişi yerinde tutmak için var. Bu yüzden "dişlerim düzeldi, artık gerek yok" düşüncesi en sık yapılan hata.

Tutucu Tipinizi Tanıyın

İki tür tutucu kullanıyoruz. Bazı hastalarda ikisi birlikte oluyor, örneğin alt çenede sabit tel, üst çenede plak. Sizde hangisi var, biliyorsanız o bölümü okuyun. Emin değilseniz bizi arayıp sorabilirsiniz.

Pekiştirme Plağı Kullanıyorsanız

Plağınızı Nasıl Temizleyeceksiniz?

• Her gün sıvı sabun ve yumuşak fırçayla temizleyin. Sıvı el sabunu ve yumuşak bir diş fırçasıyla plağı nazikçe fırçalayıp bol soğuk suyla durulayın. Günde bir kez yeterli. Temizlenmeyen plakta bakteri tabakası birikir, koku yapar ve zamanla matlaşır.
• Haftada bir sirkeli suda bekletebilirsiniz. Yarım bardak beyaz sirke ve yarım bardak suyun karışımında 10-15 dakika bekletmek kireç birikimini ve sararmayı azaltır. Sonrasında bol suyla iyice durulayın, sirke kokusu kalmasın.
• Sıcak suya değdirmeyin. Plak ısıyla şekil değiştiren bir malzemeden yapılıyor. Kaynar su, bulaşık makinesi ve sterilizasyon için kaynatma plağı geri dönüşü olmayacak şekilde büzüştürür. Şekli bozulan plak dişe oturmaz ve hiçbir işe yaramaz. Sadece soğuk veya ılık su kullanın.
• Diş macunuyla ovmayın. Diş macunlarının içindeki aşındırıcı parçacıklar şeffaf yüzeyi çizer. Çizilen yüzey matlaşır, daha kolay leke tutar ve plak birkaç ayda bulanık görünmeye başlar. Sıvı sabun bu iş için yeterli.
• Çıkardığınız anda kutusuna koyun, peçeteye sarmayın. Kaybedilen plakların büyük çoğunluğu peçeteye sarılıp masada bırakıldığı için çöpe gidiyor. Restoranda, iş yerinde, okulda aynı hikaye. Kutuyu yanınızda taşımayı alışkanlık hâline getirin.

Plağınızı Nelerden Koruyacaksınız?

• Sıcak arabada bırakmayın. Yaz aylarında park hâlindeki bir arabanın içi plağı deforme edecek sıcaklığa kolayca ulaşıyor. Torpido gözü de dahil. Plağı arabada unutmayın.
• Evcil hayvanınızdan uzak tutun. Köpekler plağı çiğnemeyi seviyor, üzerinde sizin kokunuz olduğu için ilgilerini çekiyor. Kırılan plakların önemli bir kısmı bu şekilde gidiyor. Kutuyu erişemeyecekleri bir yerde saklayın.
• Isırarak yerine oturtmayın. Plağı dişlerinizle bastırarak takmak zamanla çatlak yapar ve plağın oturuşunu bozar. Her zaman parmaklarınızla, iki taraftan eşit bastırarak yerleştirin.
• Yedek plak yaptırmayı düşünün. Plağını kaybeden hastaların en büyük sorunu yenisi yapılana kadar geçen süre. Elinizde yedek varsa bu risk ortadan kalkıyor. İsterseniz kontrolünüzde konuşuruz.

Plakla İlgili Sık Yaşanan Durumlar

• Birkaç gün takmadınız, şimdi plak sıkı geliyor. Dişler kısa sürede bile bir miktar kaymış demektir. Plağı zorla oturtmaya, ısırarak bastırmaya çalışmayın, plağı da dişinizi de zorlarsınız. Hafif bir sıkılıkla oturuyorsa takmaya devam edin ve bize haber verin. Hiç oturmuyorsa zorlamayın, hemen arayın.
• Plağınızı kaybettiniz. Beklemeden bizi arayın. Elinizde eski bir plak varsa oturuyorsa onu takın. Aradan geçen her gün dişlerin kayması için fırsat, bu yüzden "nasılsa bir hafta sonra gelecektim" demeyin.
• Plağınız kırıldı veya çatladı. Çatlak küçük görünse bile plağın tutma gücü değişir ve kırık kenar diş etinizi kesebilir. Kendiniz yapıştırmaya çalışmayın, yapıştırıcılar ağız için uygun değil. Bize getirin, bakalım.
• Plak diş etinizi rahatsız ediyor veya bir yeri batıyor. Kenarı uzun kalmış olabilir, düzeltmesi birkaç dakikalık iş. Katlanmaya çalışmayın, makasla kesmeye hiç kalkmayın. Kontrole gelin.

Sabit Tel Kullanıyorsanız

Sabit tel dişte sürekli kaldığı için takmayı unutma sorunu yok. Buradaki asıl mesele temizlik. Telin arkası fırçanın kolay ulaşamadığı bir bölge ve ihmal edilirse orada kalıcı hasar oluşuyor.

Temizlik

• Diş ipini telin altından geçirin. Normal diş ipi telin altına doğrudan giremez, yukarıdan aşağı sokmaya çalıştığınızda tele takılır. İplik geçirici (floss threader) veya süperfloss kullanarak ipi telin altından geçirip her iki diş arasında yukarı aşağı hareket ettirin. İlk günler zaman alır, alışınca birkaç dakikaya iner.
• Arayüz fırçası kullanın. İnce bir arayüz fırçası telin altına ve diş aralarına giriyor, diş ipinden daha pratik olduğu için hastalarımız genelde buna devam ediyor. Diş ipinin yerini tam tutmaz ama ikisini birlikte kullanmak en iyi sonucu veriyor.
• Telin bulunduğu iç yüzeyi ihmal etmeyin. Çoğu kişi dişlerin dış yüzünü iyi fırçalar, iç yüzü geçiştirir. Sabit tel varken iç yüz asıl dikkat edilmesi gereken yer. Fırçayı diş etine doğru açılı tutun, sert bastırmadan, küçük hareketlerle fırçalayın.
• Altı ayda bir diş taşı temizliği için gelin. Sabit tel çevresinde diş taşı normalden hızlı birikiyor. Evde ne kadar iyi temizlerseniz temizleyin bir miktar birikim oluyor, o da profesyonel temizlikle alınıyor. Kontrolde aynı zamanda telin sağlam olup olmadığına da bakıyoruz.

Nelere Dikkat Edeceksiniz?

• Sert şeyleri ön dişlerle ısırmayın. Buz, sert kabuklu yemiş, sert şeker, kalem, tırnak, şişe kapağı. Bunları ön dişle ısırmak telin yapıştığı noktayı zorlar ve kopmaya yol açar. Kopan tellerin neredeyse tamamı bu şekilde kopuyor.
• Yapışkan gıdalardan uzak durun. Sakız, lokum, karamel ve benzeri yapışkan şeyler teli çekerek yapıştığı noktadan ayırabiliyor. Mümkün olduğunca uzak durun.
• Elma ve havucu bölerek yiyin. Sert ve lifli gıdaları ön dişle ısırmak yerine bıçakla küçük parçalara bölüp arka dişlerinizle çiğneyin. Tele binen yükü ciddi şekilde azaltıyor.
• Tel oynarsa, açılırsa veya dilinize batarsa kurcalamayın. Dilinizle oynamak ve elinizle bastırmak durumu kötüleştirir. Batan uca eczaneden alacağınız ortodontik mumdan bir parça yapıştırıp geçici olarak rahatlayabilirsiniz. Sonrasında vakit kaybetmeden bizi arayın.
• Dişlerinizin arasında yeni bir boşluk veya kayma fark ederseniz haber verin. Bu, telin bir noktadan sessizce ayrıldığının işareti olabilir. Aynada ön dişlerinize ara sıra bakma alışkanlığı edinin, bir değişiklik gördüğünüzde beklemeyin.

Sabit Tel ve Beyaz Lekeler

Bu konuyu ayrı yazıyoruz çünkü sonucu kalıcı. Tel çevresinde biriken bakteri tabakası temizlenmezse mine yüzeyinde tebeşir beyazı lekeler oluşuyor. Bu lekeler çürüğün ilk aşaması ve fırçalamayla geçmiyor, kendiliğinden de düzelmiyor.

Yıllarca ortodontik tedavi görüp gülüşünü düzelten bir hastanın ön dişlerinde bu lekelerin kalması istemediğimiz bir sonuç. Önlenmesi ise sadece düzenli temizlik meselesi. Tel çevresini her gün temizlerseniz bu risk büyük ölçüde ortadan kalkıyor.

Her İki Tutucu İçin Ortak Kurallar

• Kontrol randevularınıza gelin. Her kontrolde hem tutucunun sağlamlığına hem dişlerin konumuna bakıyoruz. Erken yakalanan küçük bir kayma birkaç dakikada çözülür, geç kalınan bir kayma yeniden tedavi anlamına gelebilir.
• Kayıp, kırık ve kopmayı aynı gün bildirin. Tutucunuz devre dışıysa dişler o günden itibaren kaymaya başlıyor. Bir sonraki randevunuzu beklemeyin, telefon edin.
• İki tutucu birlikte kullanıyorsanız ikisinin de kurallarına uyun. Alt çenede sabit tel, üst çenede plak kullanıyorsanız bu sayfadaki iki bölüm de sizin için geçerli.
• Ağız hijyeninizi eskisinden daha ciddiye alın. Braketler çıktı diye risk bitmedi. Hem plak hem sabit tel çevresinde bakteri birikiyor. Günde iki kez fırçalama ve günlük diş ipi bu dönemde şart.
• Yeni bir diş tedavisi olacaksanız tutucunuzu söyleyin. Dolgu, kaplama, diş beyazlatma veya çekim planlanıyorsa hekiminizin sabit telinizi ve plağınızı bilmesi gerekiyor. Bazı işlemler öncesinde tutucuya müdahale gerekebilir.

Neden Bu Kadar Önemli?

• Kaymanın büyük kısmı ilk dönemde oluyor. Braketler çıktığında kemik ve diş eti yeni konuma henüz tam yerleşmemiş durumda. Bu dönemde tutucusuz geçen kısa süreler bile gözle görülür kaymaya yol açabiliyor. İlk dönemde hekiminizin verdiği saate harfiyen uymanızı bu yüzden istiyoruz.
• Kayma yavaş olduğu için fark edilmez. Dişler bir gecede yer değiştirmiyor, aylar içinde milim milim kayıyor. Her gün aynaya bakan kişi bu değişimi göremez. Hastalarımız çoğu zaman eski fotoğraflarına baktıklarında fark ediyor, o noktada da geri döndürmek yeniden tedavi gerektiriyor.
• Sabit tel sessizce kopabilir. Telin yapıştığı noktalardan biri ayrıldığında çoğu hasta bunu hissetmiyor, tel yerinde duruyor gibi görünüyor. O bölgedeki diş serbest kalmış oluyor ve kaymaya başlıyor. Düzenli kontrollerin en önemli sebeplerinden biri bu.
• Isı plağın en büyük düşmanı. Plak, ısıtıldığında yumuşayıp şekil alan bir malzemeden üretiliyor. Kaynar su, bulaşık makinesi, sıcak araba, radyatör üstü. Hepsi plağı geri dönüşü olmayacak şekilde büzüştürüyor. Deforme olmuş bir plak dişe otururmuş gibi görünse bile tutma işlevini kaybediyor.
• Tutucu kullanmak tedaviye devam etmek demek değil. Hastalarımızın bir kısmı tutucuyu tedavinin uzaması gibi görüyor. Halbuki tutucu, ödediğiniz bedeli ve harcadığınız zamanı koruyan şey. Yılların emeğinin kalıcı olması geceleri bir plak takmaya bakıyor.

Özetle

• Plağı hekiminizin dediği saat kadar takın. Ara verilen gün kayıp gündür.
• Sıcak su yok. Sadece soğuk suyla durulayın, sıvı sabunla temizleyin.
• Çıkardığınız anda kutuya. Peçete kayıp demektir.
• Sabit teliniz varsa altını her gün temizleyin. Beyaz lekeler kalıcıdır.
• Ön dişle sert bir şey ısırmayın. Teller böyle kopuyor.
• Kayıp, kırık, kopma, sıkı gelen plak. Hepsinde aynı gün arayın.
• Gece kullanımı süresizdir. Dişler her yaşta kayabilir.

Diğer bakım rehberlerimize Hasta Rehberi sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Kontrol randevunuz için online randevu alabilir, tutucunuzla ilgili her sorun için 0212 823 79 72 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.